آنچه گذشتگان در اين خصوص ، دربارهء او نقل كرده‌اند امرى شگفت است ، چگونه چنين شيوه‌اى در پيش داشته كسى كه مردى دانشمند و فاضل بوده ، و در مطالعه قرآن مراحلى پيموده ، و در تفسير قرآن دستى داشته است ، و ممكن نيست كتاب الجمان را جز مردى آراسته به كمال اخلاق ، و متّصف به پاكدامنى ، و مشهور به شايستگى و تقوا تأليف كند . و شايد ابن ناقيا ، پيش از آن كه پا به سنّ بگذارد - آن روز كه وى شاعرى جوان بوده و شعر لطيف مىسروده و عشق سوزان دلش را فاش مىساخته ، و در مجالس سخن از عشقهاى خود را ميان دوستانش بازمىگفته - چنان بوده كه مورّخان وصفش را گفته‌اند . پس بتحقيق وى شاعرى نيكوسرا و نغز گفتار ، نمكين معانى و داراى شناختى نيك از ادب و زيرك و آراسته و سر آمد خوبىها در ميان مردم بوده است « 32 » ، و شايد اين صفات و خصلتهاى لطيف ، و شوخ طبعى عجيب ، موجب شد مورد اتّهام و انتقاد قرار گيرد ؛ چه كسى مىداند ؟ شايد روزگار بسيارى از ويژگيهاى زندگى خاصّ او را آشكار سازد ، و پرتوى بر موارد مبهم آن بيفكند ، تا آن مرد سهم خويش را از خامه‌هاى پژوهشگران و محقّقان بگيرد . [ مفاخرت و عداوت ميان او و ابن شبل ] ميان او و « ابن الشّبل » ، مفاخرت و دشمنى مشهور و آشكارى وجود داشته است . ابو الحسن علىّ بن احمد الدهان گفت : روزى براى او از اشعار ابن الشّبل خواندم : 5 و ما أسجد اللّه الملائك كلّهم * لآدم الّا انّ فى نسله مثلى 6 و لو انّ ابليسا درى خرّ ساجدا * لآدم من قبل الملائك من أجلى 7 فيا ربّ ابراهيم لم اوت فضله * و لا فضل موسى و النّبىّ على الرّسل 8 فلم « 33 » لى وحدى الف فرعون فى الورى * ولى الف نمرود و الف أبى جهل پس چون ابن ناقيا آن اشعار را شنيد گفت : « در پيشگاه خداى گواهى مىدهم

--> ( 32 ) - الجواهر المضيّه ، ج 1 ، ص 283 . ( 33 ) - « فلم » در اصل « فلم » - فاء براى تفريع ، و لم در اصل لما بوده است - و در اينجا به ضرورت شعرى ميم آن ساكن شده است . - م .